KULTURNO-ISTORIJSKA BAŠTINA

Od spomenika kulture koji su pod zaštitom Republike Srbije, izdvajaju se sledeći lokaliteti koji imaju najveći kulturno-turistički potencijal:

ĐURĐEVI STUPOVI u Rasu

Manastir Svetog Đorđa osnovao je veliki župan Stefan Nemanja, na uzvišenju iz nad prestonice Rasa. Crkva je, prema natpisu izgrađena 1170/71. god. Živopis je očuvan fragmentarno, dok je je dan deo fresaka prenesen u Narodni muzej u Beogradu. Od svih Nemanjinih zadužbina, jedino su se u ovoj crk vi sačuvale freske.

MANASTIR SOPOĆANI u blizini Rasa

Zadužbina kralja Uroša I. Živopis crkve Svete Trojice u Sopoćanima pred stavlja jedan od najimpresivnijih fresko-ansambala u vizantijskom slikarstvu. Sopoćanske freske su na s ta le u drugoj polovini XIII veka. Spomenik je, u okviru celine Stari Ras sa Sopoćanima, upisan u Listu svetske kul turne i prirodne baštine 1979. godine.

NOVOPAZARSKA TVRĐAVA

Nastala je u šestoj deceniji XV veka, neposredno po os ni va nju Novog Pazara. Podigao ju je poznati skopski krajišnik Isa-beg Ishaković kao malo gradsko utvrđenje. Sa gra đena je kao lako palisadno utvrđenje od drveta sa rovovima okolo, da bi posle Austro-turskog rata dobila da našnji izgled.

ALTUN-ALEM DŽAMIJA

Džamija sa zlatnim alemom-kamenom, spada u najčuvenije novo pazar ske džamije. Čuveni graditelj Abdul Gani, poznat još i kao Mujezin hodža al Medini, sagradio je ovu džamiju u prvoj polovini XVI veka.

GRAD JELEČ

Srednjovekovni grad 12 km južno od Novog Pazara. Prvi put se pominje 1282. god. U literaturi je poznat kao župski grad sagrađen na nepristupačnom terenu. Manjih je razmera i danas je potpuno u ruševinama.

AMIR-AGIN HAN

Nalazi se u centru grada, potiče iz XVII i XVIII veka. Sastavni deo hana je i niz zanatskih radnji koje čine tradicionalni okvir ambijentalne vrednosti, a ujedno su i poslednji ostaci ne ka daš nje "Tijesne čaršije", nepovratno uništene posle Drugog svetskog rata.

CRKVA SVETOG NIKOLE u Štitarima

Pripada grupi seoskih grobljanskih crkava, nastalih u vreme turske vlasti, u okolini manastira Sopoćani. Crkva je nastala sredinom XVII veka. Od živopisa je očuvan samo deo fresaka u oltarskom prostoru, koje potiču iz XVII veka.

CRKVA SVETOG PETRA I PAVLA

Ova crkva nalazi se u Popama, na oko , oko petnaest kilometara za pad no od Novog Pazara. Sagrađena je 1650/51. god, o čemu svedoči sačuvan natpis. Obe ove crkve leže na podu veće trobrodne bazilike koja je ovde i najstariji objekat kulture. U neposrednoj okolini crkve razvila se velika srednjovekovna nekropola.

PETROVA CRKVA u Rasu

Sedište episkopije u X veku, a tokom čitavog srednjeg veka sačuvala je izuzetno značajan položaj. Tokom vremena, crkva je više puta prepravljana.

CRKVA SVETOG DIMITRIJA u Janačkom polju

Crkva je građena polovinom XVII veka. Prilikom zidanja korišćeni su nadgrobni spomenici sa srednjovekovne nekropole usred koje je objekat podignut. Živopis crkve koji je delimično očuvan, potiče iz XVII veka.

CRKVA SVETE MARINE-MARINICA u Doinovićima

Svrstava se u skupinu seoskih crkava nastalih u ovom kraju tokom XVII veka. Sagrađena je od kamena. Freske Marinice su svakako vredne pažnje.

STARI HAMAM u Novom Pazaru

Sagrađen je između šezdesetih i sedamdesetih godina XV veka kao za dužbina Isa – bega Ishakovića, osnivača Novog Pazara. Nalazi se unajstarijem delu grada, u neposrednoj blizini turske tvrđave, na desnoj obali Raške. Građevina spada u grupu dvojnih hamama, odvojena na dva potpuno podeljena i gotovo simetrična dela-muški i ženski.

HASAN ČELEBIJA (ARAP) DŽAMIJA u Novom Pazaru

Prvi put se pominje u popisu iz 1528 god., što govori da ova građevina spada u red najstarijih. Džamiju je podigao Hasan Čelebija, po jednom predanju on je bio BEG, a po drugom predanju turski oficir arapskog porekla pa otud i naziv ARAP DŽAMIJA. Prema nekim saznanjima džamija je obnovljena 1689 godine.

KURD-ČELEBIJINA (PAŠINA) DŽAMIJA u Novom Pazaru

Džamiju je podigao novopazarski muteselim Ejup-paša Ferhatović 1837. godine. Džamija ima zanimljivo dekorisan enterijer, rađen u duhu okasnelog levantijskog baroka. Džamija je bogato ukrašena.

BOGORODIČINA CRKVA u Kovačevu

Crkva je očuvana u delimično porušenom stanju i predstavlja jednu od zna čajnih sakralnih građevina sagrađenih, verovatno, posle obnove Pećke patrijaršije.

CRKVA SVETOG LAZARA u Živalićima

Prema zapisu na crkvi, crkva je izgrađena 1624/25.god., a verovatno u isto vreme i živopisana. Građevina je malih dimenzija, jednobrodna.

HUREMOVA (BOR) DŽAMIJA (sa grobljem) u Novom Pazaru

Džamiju je podigao Hadži-Hurem u XVI veku. Više puta je stradala i obnavljana. Na nekadašnji izgled džamije jedino podseća njen lepo građen minaret. Groblje kraj džamije značajno je zbog nekoliko grobova sa zanimljivim nišanima iz 1787., 1853. i 1854. godine.

VELIKO GROBLJE - PARICE

Groblje zauzima vrlo veliki kompleks i danas je aktivno, a najvećim delom pripada novi jem dobu. Međutim, sačuvani su ostaci triju skupina starih nišana bez natpisa, ali čije forme, način obrade i druge okolnosti daju mogućnost za osnovanu pretpostavku da je ovde sahranjivanje vršeno još u XVI veku, ako ne i ranije.

GROBLJE JERMIŠE

Jedno od najstarijih mezarja nastalo na prelasku XV– og u XVI-ti vek. Na ovom groblju nalazi se vrlo star mezar u obliku sarkofaga sa nišanom koji se sužava ka vrhu, na kojem se nalazi turban osmougaone osnove. Velika je verovatnoća da je na ovom groblju sahranjeno 20-tak šejhova jedan za drugim pa se zato zove JERMIŠE ( turski ). Na nišanu ispod turbana napisana je Kelimeh – Šehadet, a ispod njega na vratu nišana "Hidžretska 1010 godina" (1504/1505. godina), što znači da je groblje nastalo pre XVI veka.

LEJLEK (HAVALE AHMED BEG ILI AHMED BEG SILHADAR) DŽAMIJA

Prvi pomen ove džamije potiče iz 1516. Jedna od retkih džamija sa kupolom na području Sandžaka.

Srednjovekovni GRAD RAS

Nalazi se oko osam kilometara jugozapadno od Novog Pazara. Utvrđenje je podignuto u XI veku kao i grad Ras. Na dosta strmim padinama brda utvrđenje je imalo podgrađe koje je, takođe, bilo opasano bedemima. Ceo utvrđeni komleks opusteo je polovinom XIII veka.

ZGRADA STAROG SUDA u Novom Pazaru

Sazidana neposredno posle Prvog svetskog rata.

UPRAVNA ZGRADA „UNIPROMA“ u Novom Pazaru

Sagrađena kao Čavića kuća 1911. godine. Prvobitno je bi la namenjena stanovanju. Međutim, u njoj se obavljala nastava za učenike osnovne škole, sve do šezdesetih godina, kada prelazi u vlasništvo TP "Sloboda", tj. RO "Uniprom".

MITROPOLIJA u Novom Pazaru

Jedna od najstarijih zgrada u Novom Pazaru, izuzetan primer narodnog graditeljstva s kraja XVIII veka. U „Mitropoliji“, krajem XIX i početkom XX veka, radila je prva srpska škola, naj pre ženska, a potom mešovita. Tokom XX veka više puta je menjala namenu i najduže je korišćena kao stambeni objekat. Građena reprezentativno, za posebnu namenu, ova zgrada je odigrala istorijsku ulogu jer je, uz crkvu bila stecište srpskog življa u periodu turske vladavine.

CRKVA SVETOG NIKOLE u Novom Pazaru

Izgrađena je polovinom XIX veka. Poseban značaj ima veliki ikonostas u unutrašnjosti crkve, slikan u drugoj po lovini XIX veka.

JEVREJSKO GROBLJE u Novom Pazaru

Predstavlja jedan od poslednjih tragova materijalne kulture novopazarske Jevrejske zajednice, koja je u Novom Pazaru postojala oko trista godina, sve do Drugog svetskog rata. Groblje nije više aktivno i ne održava se na adekvatan način.

CRKVA LAZARICA u Popama

Nalazi se u zaseoku Purće, dvadsetak kilometara zapadno od Novog Pazara, na putu prema Sjenici. Potiče najverovatnije iz XVII veka. Crkva je očuvana u ruševinama.

TURISTIČKI DOM "SOPOĆANI" u blizini Rasa

Nalazi se na pošumljenoj zaravni, u neposrednoj okolini manastirskog kompleksa. Dom je nastao u periodu posle Drugog svetskog rata. Objekat je projektovan za potrebe službe Unutrašnjih poslova Srbije, kao lo¬vačka kuća zatvorenog tipa. Dom je obogaćen elementima folklorne arhitekture.

ZGRADA MUZEJA "RAS" u Novom Pazaru

Građevina je podignuta pre 1868. god., kada je preuređena za po¬trebe svetovne škole, a po oslobođenju 1912. god. i za potrebe Narodne osnovne škole. Prosvetno-obrazovnu ulogu objekat je zadržao do 1973. god., kada je adaptiran za potrebe muzeja.

NOVOPAZARSKA TVRĐAVA SA STAROM ČARŠIJOM I KOMPLEKSOM OKO ALTUN-ALEM DŽAMIJE

Izgrađena je polovinom XIX veka. Poseban značaj ima veliki ikonostas u unutrašnjosti crkve, slikan u drugoj po lovini XIX veka.

CRKVA SVETOG NIKOLE u Novom Pazaru

U kompleksu se ističu sledeće celine i objekti: Tvrđava, sagrađena na mestu prvobitnog utvr¬đenja u XVIII veku, i Stara čaršija, nastala krajem XIX i početkom XX veka. U okviru čaršije sledeći objekti su po seb no interesantni: hamam iz XV veka, Arap džamija, Han „Granata“, Altun-alem džamija sa okolinom, stambeni objekti oko Gazi-Sinan begove džamije, nekoliko starih pekara i stambenih objekata.